محمد مهدى ملايرى

38

تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى )

مرهون مدير مجلهء آينده ، آقاى ايرج افشار هستم كه با نامهء خود مرا به ياد اين وظيفه‌اى كه در تجليل از خدمات آن مرحوم برعهده مىشناختم انداختند . و اين را هم براى خود توفيقى مضاعف مىشمارم كه به اين مناسبت همت و پشت‌كار ايشان را هم در ادامهء اين راه و در روشن داشتن چراغ آينده كه بسى مغتنم است به ايشان تبريك بگويم . براى اين‌كه زمينهء اصلى اين بحث ، چه آنچه در اين‌جا مىآيد و چه آنچه قبلا نوشته شده تا حدى در دست باشد بايد به اين نكته اشاره كنم كه موضوع اين بحث تفحص دربارهء كلمات فارسى در عربى و فهرست كردن آن‌ها - كه تاكنون در اين‌باره كارهاى خوبى هم به وسيلهء بعضى علماى سلف و فضلاى معاصر انجام گرفته - نيست ، بلكه گفت‌وگو دربارهء عواملى است كه موجب ناشناخته ماندن گروهى از اين كلمات و لغزش برخى از لغت‌نويسان در تشخيص اصل آن گرديده است ؛ عواملى كه يا از دگرگونىهاى خود كلمات فارسى در زبان عربى سرچشمه مىگيرد كه نمونه‌هايى از آن‌ها در مقاله‌اى با همين عنوان ذكر شده « 1 » و يا از دشوارىهاى ديگرى خارج از اين مقوله كه نمونه‌هايى از آن هم در مقالهء ديگرى با عنوان « در جست‌وجوى كلمات فارسى در زبان عربى » « 2 » شرح داده شده و اين نوشته هم دنبالهء همان است . اين مطلب هم ناگفته نماند كه پرداختن به اين قبيل جست‌وجوها يك تفنن لغوى يا ادبى نيست . اين كار گذشته از فوايد لغوى و ادبى آن وسيله‌اى است براى كسب معرفت بيشتر دربارهء سير فرهنگ و تمدن ايران و قلمرو تاريخى زبان فارسى ، چيزى كه به دانستن آن نياز فراوان داريم و از آن بسيار غافل مانده‌ايم . اينك برويم بر سر مطلب : يكى از مواردى كه تشخيص اصل يك كلمه و شناختن معنى دقيق آن

--> ( 1 ) . « چند نكته دربارهء دگرگونىهاى كلمات فارسى در زبان عربى » ، الدراسات الادبية ، شماره‌هاى 1 و 2 از سال ششم ، بيروت ، 1343 ه . ش ، 1964 م . ( 2 ) . « دربارهء جست‌وجوى كلمات فارسى در زبان عربى " ، الدراسات الادبية ، شماره‌هاى 1 و 2 از سال هشتم ، بيروت ، 1345 ه . ش . 1966 م .